☞ZAPROSZENIE > FINISAŻ wystawy: „Krzyżujące się wymiary”

„Krzyżujące się wymiary” / „Crossed Dimensions”

Regionalne Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Częstochowie

serdecznie zaprasza na finisaż wystawy

Krzyżujące się wymiary / Crossed Dimensions

29 sierpnia 2026, godz. 16:30

Wystawa prezentowana jest od 12 do 29 sierpnia 2026 roku w Regionalnym Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Częstochowie – KONDUKTOROWNIA, ul. Piłsudskiego 34/36 w Częstochowie.

Projekt realizowany jest na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.

Artyści / Artists:

Fabio Massimo Caruso (IT)
Wojciech Domagalski (PL)
Patrizia D’Orazio (IT)
Anita Grobelak (PL)
Jakub Matys (PL)
Monica Melani (IT)
Magda Milano (IT)
Yener Pınarbaş (TR)
Michel Pochet (FR)
Arkadiusz Sędek (PL)
Teresa Anna Ślusarek (PL)
Grazia Tagliente (IT)
Rafał Urbański (PL)
Katarzyna Ziołowicz (PL)

Kuratorzy:

Katarzyna Ziołowicz
Arkadiusz Sędek

Koordynacja: Anita Grobelak, Monica Melani, Raffaele Fiorella, Fabio Massimo Caruso.

Zapraszamy na spotkanie zamykające wystawę i wspólne podsumowanie projektu.

„Krzyżujące się wymiary” to projekt artystyczno-naukowy, który nie ogranicza się do prezentacji określonego tematu, lecz podejmuje próbę uchwycenia strategii twórczych opartych na przekraczaniu granic medium, dyscypliny i indywidualnego doświadczenia. Tytuł projektu staje się jednocześnie jego kategorią interpretacyjną: „wymiary” można rozumieć jako strefy przenikania różnych porządków rzeczywistości, w których to, co materialne, spotyka się z tym, co duchowe, jednostkowe doświadczenie zostaje wpisane w szerszy kontekst kulturowy, a przeszłość pozostaje obecna w teraźniejszości i wpływa na sposób projektowania przyszłości.

Nie są to zatem wymiary równoległe, pozostające wobec siebie w izolacji. Przeciwnie — przecinają się, nakładają i wzajemnie warunkują, tworząc dynamiczne pole znaczeń. Współczesny człowiek funkcjonuje jednocześnie w wielu rzeczywistościach: materialnej
i symbolicznej, osobistej i społecznej, rzeczywistej i wirtualnej. Sztuka staje się jednym z miejsc, w których te odmienne porządki mogą zostać skonfrontowane, poddane refleksji, a niekiedy również zintegrowane.

Na zaproszenie do udziału w projekcie odpowiedziało czternastu artystów z Polski, Francji, Włoch i Turcji, reprezentujących różne tradycje kulturowe, doświadczenia i sposoby myślenia
o sztuce. Celem przedsięwzięcia jest konfrontacja odmiennych postaw artystycznych oraz indywidualnych sposobów interpretowania świata materialnego i duchowego, a także relacji społecznych ujmowanych w perspektywie historycznej i symbolicznej.

Różnorodność prezentowanych postaw pokazuje, że współczesna sztuka nie może być zamknięta w jednej formule. Obok mimetycznego sposobu interpretowania rzeczywistości funkcjonują abstrakcja, ekspresja, praktyki konceptualne, sztuka generatywna, fotografia, grafika eksperymentalna czy działania sytuujące się na pograniczu malarstwa i performansu.
W wielu realizacjach symbol nie jest dodatkiem do obrazu, lecz podstawowym narzędziem konstruowania znaczenia. Ta różnorodność form i języków artystycznych nie prowadzi jednak do rozpadu wspólnej narracji. Przeciwnie — ujawnia możliwość dialogu pomiędzy odmiennymi sposobami postrzegania świata.

Wymiar materialny

Pierwszym z proponowanych wymiarów jest wymiar materialny — związany z kulturą materialną, przedmiotem, strukturą, śladem ludzkiej pracy, technologią i właściwościami samego tworzywa. Materia nie występuje tutaj jako neutralny nośnik idei. Staje się aktywnym uczestnikiem procesu twórczego, posiadającym własną pamięć, historię i kulturowe znaczenia.

W pracach Grazia Tagliente materialność medium spotyka się z obserwacją natury. Artystka, zafascynowana możliwościami tradycyjnej grafiki artystycznej, wykorzystuje druk strukturalny wykonywany z naturalnych matryc i odbijany na bawełnianym papierze. Precyzja procesu technologicznego nabiera niemal rytualnego charakteru, a działanie zgodne z naturą staje się częścią budowania kompozycji. Motyw liścia — symbolu wzrostu, odnowy i życia — zostaje przez artystkę poddany indywidualnej interpretacji. Jego delikatność i ażurowa konstrukcja,
a jednocześnie podatność na działanie wiatru, ujawniają paradoksalną relację pomiędzy kruchością a siłą. Natura staje się tutaj nie tyle przedmiotem przedstawienia, ile przestrzenią refleksji nad cyklem życia i śmierci.

Anita Grobelak buduje swoje płótna poprzez fakturę i intensywność koloru. Jej malarskie opowieści sytuują się na granicy jawy i snu, tworząc fantastyczne narracje, w których pamięć wydarzeń historycznych zostaje przetworzona przez wyobraźnię. Materia obrazu nie służy jedynie przedstawieniu — staje się sposobem przechowywania wspomnienia, jego przekształcania i ponownego przeżywania.

Odmienny wymiar materialności odnajdujemy w pracach Jakuba Matysa, którego twórczość porusza się w obszarze sztuki generatywnej. Artysta przekłada modele matematyczne na język form wizualnych, koncentrując się na „formach istniejących poza przestrzenią, którą możemy bezpośrednio zobaczyć i objąć doświadczeniem”. Koncepcja staje się tutaj początkiem procesu, w którym abstrakcyjny model zostaje przełożony na fizyczny obiekt. Generowane formy, druk 3D oraz swoista grafika wykorzystująca trójwymiarowy szablon tworzą układ, w którym spotykają się porządki matematyczny, cyfrowy i materialny. To szczególny przykład krzyżowania się wymiarów: forma powstająca poza bezpośrednim doświadczeniem zmysłowym zostaje ostatecznie sprowadzona do konkretnego, dotykalnego obiektu.

Patrizia D’Orazio, posługując się tradycyjnymi technikami druku wklęsłego — akwafortą
i akwatintą — analizuje systemy linii, punktów i płaszczyzn. Kontrasty graficzne pozwalają jej konstruować abstrakcyjne kompozycje, w których można odnaleźć echa efemerycznych przestrzeni, industrialnych pejzaży czy fragmentów codzienności sprowadzonych do podstawowych form geometrycznych. Tradycyjna technologia graficzna nie staje się jednak ograniczeniem, lecz narzędziem współczesnego języka abstrakcji.

Wymiar duchowy

Drugą sferę stanowi wymiar duchowy — przestrzeń introspekcji, pamięci, symbolu
i transcendencji. Odnosi się zarówno do kultury duchowej, systemów wierzeń, mitów
i rytuałów, jak i do najbardziej osobistych doświadczeń: poszukiwania sensu, straty, nadziei, tęsknoty czy potrzeby kontemplacji.

W praktykach artystycznych ten wymiar ujawnia się często poprzez metaforę, niedopowiedzenie i poetykę formy. Obraz nie przekazuje wówczas określonego komunikatu, lecz tworzy przestrzeń, w której odbiorca może skonfrontować się z własnym doświadczeniem.

Fabio Massimo Caruso odnosi się do odwiecznego poszukiwania łącznika pomiędzy tym,
co ziemskie, a tym, co doskonałe — w domyśle boskie. Wykorzystana przez artystę forma ołtarza staje się próbą symbolicznego połączenia obu tych światów. Szczególne znaczenie ma tutaj koło — figura doskonała, zamknięta, pozbawiona początku i końca. Dzieło nie jest jedynie obiektem kontemplacji, lecz zaproszeniem do intymnego spotkania z jego ideą.

W rysunkach Katarzyny Ziołowicz symbol staje się narzędziem poszukiwania niewidzialnych połączeń pomiędzy światem materialnym i duchowym. Motyw śpiewu funkcjonuje jako efemeryczny, niematerialny znak kontaktu — tęsknoty za tym, czego już nie ma, za osobami, które odeszły, oraz za chwilami, które pozostają jedynie we wspomnieniach. Rysunek staje się tutaj zapisem nieobecności, a jednocześnie próbą ocalenia jej poprzez obraz.

Magda Milano podejmuje pytanie o cel własnej ziemskiej wędrówki. Jej praca, określona przez artystkę jako „manifest nihilizmu”, wyrasta z osobistej kondycji egzystencjalnej. Delikatność zastosowanych środków formalnych pozostaje w interesującym napięciu z ciężarem podejmowanego problemu. Wizerunek artystki splata się z formami natury, tworząc kolejną odsłonę odwiecznego pytania o sens istnienia oraz cykliczność życia. U Michela Pocheta nadmorski pejzaż staje się przestrzenią nostalgii i duchowego doświadczenia. Rozległa płaszczyzna błękitu, symboliczna twarz oraz niewielkie, linearne ślady stóp sugerujące ludzką obecność budują obraz pełen ciszy. Majestat natury zaczyna dominować nad człowiekiem, stając się niemal ucieleśnieniem Stwórcy. Nocny brzeg morza przekształca się w osobiste sanktuarium artysty — miejsce kontemplacji, ale również konfrontacji z własną samotnością.

Praktyka Moniki Melani / MelAjny od lat koncentruje się wokół metafizycznych kompozycji realizowanych za pomocą autorskiej metody malarskiej sytuującej się na pograniczu ekspresyjnej abstrakcji i performansu. Istotą działania jest wyzwolenie emocji poprzez swobodny przepływ barw na powierzchni wody. Proces twórczy staje się doświadczeniem oczyszczenia, przywołującym funkcję sztuki znaną już ze starożytnych misteriów — możliwość przekroczenia codziennego doświadczenia i chwilowego dotknięcia sfery sacrum.

Wymiar relacyjno-czasowy

Trzeci wymiar — relacyjno-czasowy — obejmuje obszar przecięcia przeszłości, teraźniejszości
i projekcji przyszłości. Jest przestrzenią relacji pomiędzy jednostką a wspólnotą, pamięcią osobistą i zbiorową, tradycją a współczesnością. W tym wymiarze dzieło sztuki staje się miejscem negocjowania znaczeń, w którym spotykają się różne narracje, doświadczenia
i sposoby poznawania rzeczywistości.

Wojtek Domagalski podejmuje wątek historycznej pamięci poprzez medium fotografii. Z jednej strony fotografia jest pozornie chłodnym zapisem określonego momentu, z drugiej — dokumentem, który może przechowywać emocje i historie możliwe do odczytania przede wszystkim przez tych, którzy są związani z przedstawionymi osobami i wydarzeniami. Zastosowanie srebrnej powłoki przekształca fotografię w rodzaj zagadki, wizualnego rebusu, którego znaczenie nie zostaje ujawnione natychmiast. Obraz staje się nośnikiem pamięci rodzinnej. Ludzie przedstawieni na fotografiach już odeszli i nie mogą opowiedzieć swojej historii, a jednak ich wizerunki podtrzymują poczucie ciągłości istnienia.

Odmienną strategię podejmuje Arkadiusz Sędek, który analizuje problem współczesnej tożsamości. W przeciwieństwie do dokumentalnego charakteru prac Domagalskiego nie interesuje go tyle zachowanie śladu przeszłości, ile pytanie o granicę pomiędzy prawdą a fikcją. Co człowiek współczesny chce ujawnić, a co ukryć? W jakim stopniu konstruowany przez niego wizerunek jest autentycznym „ja”, a w jakim rezultatem tworzenia biografii przeznaczonej do prezentacji innym? Tożsamość staje się tutaj konstrukcją podlegającą nieustannym negocjacjom. Yener Pinarbaş również odnosi się do kondycji człowieka i jego czasowej obecności w świecie. Artysta wykorzystuje światło słoneczne do zapisywania trójwymiarowych wizerunków ludzi na powierzchni tkaniny, tworząc oniryczne, dwuwymiarowe portrety. Długotrwałe naświetlanie powoduje odbarwienie materiału, pozostawiając na jego powierzchni obraz będący jednocześnie śladem obecności i dowodem przemijania. Proces technologiczny staje się metaforą czasu: obraz powstaje właśnie dlatego, że materia podlega stopniowej zmianie.

Problem współczesnej kondycji człowieka podejmuje również Rafał Urbański, konfrontując dwa światy — rzeczywisty i wirtualny. Artysta zwraca uwagę na konsekwencje dualizmu, który pozwala współczesnemu człowiekowi tworzyć fikcyjne tożsamości i funkcjonować w przestrzeni informacji, których prawdziwość pozostaje trudna do zweryfikowania. Interesujące jest przy tym wykorzystanie symboliki zaczerpniętej z malarstwa barokowego. Motyw czaszki, przywołujący tradycję vanitas, przypomina o przemijalności i kruchości ludzkiego życia — wartości, które w rzeczywistości wirtualnej łatwo tracą swoją bezpośrednią odczuwalność.

Teresa Anna Ślusarek przenosi odbiorcę w obszar fantastycznych form cybernetycznych, tworzonych w autorskiej technice graficznej. Jej prace otwierają możliwość penetracji nieznanych przestrzeni i wyobrażonych podróży. Industrialny charakter obiektów zostaje połączony z elementami biologicznymi, tworząc hybrydy sytuujące się pomiędzy naturą
a technologią. Czas nie jest tutaj jedynie kategorią chronologiczną — staje się przestrzenią podróży, w której przeszłość, teraźniejszość i przyszłość mogą funkcjonować jednocześnie.

Przecięcia

Zestawienie tych odmiennych praktyk pokazuje, że „Krzyżujące się wymiary” nie jest wystawą o jednej wspólnej estetyce. Jej spójność nie wynika z podobieństwa form, lecz z napięć pomiędzy różnymi sposobami rozumienia rzeczywistości. Tradycyjna grafika spotyka się
z drukiem 3D i sztuką generatywną; fotografia dokumentalna zderza się z kreacją tożsamości; pejzaż przechodzi w metafizyczną przestrzeń kontemplacji, a materia staje się śladem pamięci.

Interdyscyplinarność projektu ujawnia się właśnie w tych punktach przecięcia — tam, gdzie język sztuk wizualnych prowadzi dialog z nauką, filozofią, antropologią, technologią czy osobistym doświadczeniem. Nie chodzi przy tym o stworzenie katalogu różnorodnych praktyk, lecz o pokazanie, że współczesna sztuka rozwija się poprzez przekraczanie granic i tworzenie nowych relacji pomiędzy pozornie odległymi obszarami.

W tym sensie „krzyżujące się wymiary” są nie tylko tytułem projektu, lecz także jego metodą. Każda z prezentowanych prac stanowi próbę znalezienia własnego miejsca pomiędzy tym, co widzialne i niewidzialne, materialne i duchowe, osobiste i wspólnotowe, rzeczywiste
i wyobrażone. Spotkanie artystów reprezentujących różne kultury pokazuje natomiast, że różnica nie musi prowadzić do izolacji. Może stać się początkiem dialogu.

Współczesny, coraz bardziej zunifikowany świat potrzebuje takich przestrzeni spotkania. Sztuka nie rozwiązuje istniejących podziałów, ale pozwala je zobaczyć, nazwać i przeżyć w inny sposób. Staje się przestrzenią negocjowania znaczeń oraz narzędziem komunikacji przekraczającej granice języka, geografii i kultury.

„Krzyżujące się wymiary” pozostawiają więc odbiorcę nie tyle z jedną odpowiedzią, ile
z pytaniem o własne miejsce pomiędzy tymi światami. Być może właśnie w samym punkcie ich przecięcia — pomiędzy materią i duchem, pamięcią i teraźniejszością, rzeczywistością
i wyobraźnią — znajduje się współczesne doświadczenie człowieka.

Katarzyna Ziołowicz

Arkadiusz Sędek