Wystawa twórczości i dokumentacji artystycznej osób uczestniczących w kijowskiej odsłonie międzynarodowego projektu NEWSPACE
Kurator: dr Maciej Zdanowicz
Czym jest bezpieczna przestrzeń w rzeczywistości, w której poczucie bezpieczeństwa nieustannie podlega zakwestionowaniu? Czy można ją budować poprzez sztukę, wspólne doświadczenie, uważność na drugiego człowieka i możliwość swobodnego wyrażania siebie? Wystawa „NEW SPACE. Przestrzeń bycia sobą” prezentuje twórczość oraz dokumentację interdyscyplinarnej rezydencji artystyczno-edukacyjnej zrealizowanej na przełomie czerwca i lipca 2026 roku w Narodowym Uniwersytecie Wychowania Fizycznego i Sportu Ukrainy w Kijowie (National University of Ukraine on Physical Education and Sport). W zajęciach uczestniczyła młodzież w wieku 12–17 lat, rozwijająca swoje zainteresowania i pasje artystyczne w warunkach codzienności naznaczonej wojną. Rezydencja stanowiła ukraińską część międzynarodowego projektu NEWSPACE, współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach programu Kreatywna Europa. Projekt łączy partnerów z Ukrainy, Polski i Włoch, rozwijających praktyki sztuki partycypacyjnej, edukacji międzykulturowej oraz społecznego włączania młodych ludzi do życia artystycznego. Liderem międzynarodowego konsorcjum jest włoska organizacja Cantieri Meticci, a partnerami: Impulse Transformation Platform z Ukrainy, Strefa WolnoSłowa z Polski oraz Istituto per la Ricerca Sociale z Włoch. Działania projektu realizowane są w Kijowie, Warszawie i Bolonii.
Za organizację i koordynację kijowskiej rezydencji odpowiadała Impulse Transformation Platform, ukraińska organizacja rozwijająca interdyscyplinarne praktyki artystyczne, choreograficzne, performatywne i edukacyjne. Jej działalność koncentruje się na tworzeniu przestrzeni współpracy pomiędzy artystami, badaczami, edukatorami i uczestnikami działań twórczych, ze szczególnym uwzględnieniem doświadczenia cielesnego, relacji społecznych i partycypacji. Program rezydencji współtworzył zespół mentorów reprezentujących różne dziedziny sztuki i praktyki pracy z ciałem: Viktor Ruban — choreograf, reżyser, arteterapeuta i badacz kultury; Tetiana Tizenberg — choreografka, arteterapeutka i edukatorka tańca współczesnego; Olesya Onykiienko (NFNR) — kompozytorka, artystka dźwiękowa i twórczyni muzyki eksperymentalnej; Ludmyla Mova — psycholożka, choreografka i specjalistka psychoterapii tańcem i ruchem; Oksana Chyzh — dokumentalistka, scenarzystka i montażystka filmowa; oraz Maciej Zdanowicz — artysta intermedialny, arteterapeuta. Wspólna praca nie polegała na realizowaniu odrębnych, zamkniętych warsztatów poszczególnych dyscyplin. Jej istotą było przenikanie się doświadczeń i języków artystycznych: ruchu, gestu, rysunku performatywnego, muzyki eksperymentalnej, rejestracji terenowych, filmu, ornamentu i instalacji. Młodzi uczestnicy odkrywali możliwości przekładania doznań cielesnych i sensorycznych na formy wizualne, dźwiękowe i przestrzenne. Rejestrowali pejzaże akustyczne Kijowa, eksperymentowali z ukraińską tradycją ornamentyki i współtworzyli obiekty multimedialne, w których indywidualne doświadczenia stawały się częścią zbiorowej wypowiedzi artystycznej. Szczególne znaczenie miały jednak nie tylko powstające prace, lecz także warunki ich tworzenia. Podczas końcowej ewaluacji młodzi uczestnicy wskazywali, że NEWSPACE stał się dla nich przestrzenią bezpieczeństwa, miejscem sprzyjającym zaufaniu, akceptacji, rozwijaniu własnych zainteresowań i swobodnemu eksperymentowaniu. To doświadczenie stanowi zasadniczy punkt odniesienia wystawy.
Prezentowane reprodukcje prac, dokumentacja fotograficzna i filmowa, kompozycje dźwiękowe oraz formy multimedialne ukazują proces, w którym uważność na ciało i otoczenie, współdziałanie oraz twórcze poszukiwanie stawały się podstawą budowania relacji i rozwijania sprawczości. W tym sensie projekt, choć nie był interwencją kliniczną, otwiera istotne pole refleksji nad rozwojowym, somaestetycznym i arteterapeutycznym potencjałem praktyk artystycznych. Wystawa nie sprowadza doświadczeń młodych ludzi do rzeczywistości wojny, a ukazuje ich jako aktywnych twórców, zanurzonych we własnych pasjach, obdarzonych wyobraźnią, wrażliwością i potrzebą samodzielnego kształtowania świata. W centrum tej opowieści znajduje się nie cierpienie, lecz możliwość tworzenia; nie bezradność, lecz relacja, zaufanie i podmiotowość. Tym samym NEWSPACE staje się tu czymś więcej niż nazwą projektu. Jest doświadczeniem przestrzeni, w której można być sobą, tworzyć z innymi i odkrywać własne możliwości — nawet wtedy, gdy rzeczywistość poza nią pozostaje niepewna.
